MƏN TÜRKƏM من تورکم

MƏN TÜRKƏM

Sən bizi aldatdın illərdən bəri,
Mən çərxi-fələkdən dərs götürmüşəm.
Özgə anasından süd əmənləri,
Özgə qulluğunda duran görmüşəm.

Bəsdir dözdüyümüz ölümdən betər,
Köhnə bazardakı köhnə nırxa.
Milləti yüz yerə caladın, yetər,
Yüz arxın suyunu qatma bir arxa.

Əslimi, nəslimi tanıyıram mən,
Qarışıq deyiləm, özümdən hürkəm.
Sən kimsən, sən nəsən, özün bilərsən,
Mən ilk qaynağımdan türk oğlu türkəm!

Sübutdur, dəlildir, ağlın qibləsi,
Dəyişə bilərsən ağlımı ancaq.
Canım çıxanadək qəlbimin səsi,
“Türkəm”-gerçəyini pıçıldayacaq.

Noyabr, 1995

من تورکم

سن بیزی آلداتدین ایللردن بری،

من چرخی-فلک‌دن درس گؤتورموشم.

اؤزگه آناسین‌دان سود امن‌لری،

اؤزگه قوللوغوندا دوران گؤرموشم.

بس‌دیر دؤزدوگوموز اؤلوم‌دن بئتر،

کؤهنه بازارداکی کؤهنه نیرخا.

میللتی یوز یئره جالادین، یئتر،

یوز آرخین سویونو قاتما بیر آرخا.

اصلیمی، نسلیمی تانیییرام من،

قاریشیق دئییلم، اؤزوم‌دن هورکم.

سن کیمسن، سن نسن، اؤزون بیلرسن،

من ایلک قایناغیم‌دان تورک اوغلو تورکم!

ثبوت‌دور، دلیل‌دیر، آغلین قیبله‌سی،

دییشه بیلرسن آغلیمی آنجاق.

جانیم چیخانادک قلبیمین سسی،

“تورکم”-گئرچیینی پیچیلدایا‌جاق.

نویابر، 1995

MƏN - OZÜMUN DUŞMƏNIمن - اوزومون دوشمنی

MƏN - OZÜMUN DUŞMƏNI

 Bextiyar Vahabzade


Mən kiməm? Bu sualı
Hər il ad günlərimdə
öz-özümə vermişəm
Cavab tapa bilməyib
Bu sualın önündə
Başımı endirmişəm.
Mən kiməm?
Mən nəçiyəm?
Eşqim, diləklərim nə?
Niyə gəldim dünyaya,
Bu dünyada yerim nə?
Sağ ikən də bilmirəm
Ölüyəm, diriyəm mən?
Əvvəlini, sonunu
Dərk etməyən, ən adi,
Kəslərdən biriyəm mən.
İmkanla arzuların
Arasmda vurnuxan
Saat kəfkiriyəm mən.
Zamanın dəhrəsilə
Qanadlı arzuları
Budanan bir bəndəyəm.
Mən bir üzü ağamsa,
Bir üzü şərməndəyəm.

Mən özümün düşməni!
Hər gün çəkir çarmıxa
Öz içimdə mən, məni.
Mən özümçün həmişə
Baxdıqca sirri artan
Müəmmalı şəkiləm.
Özümə ittihamçı, özgəsinə vəkiləm.
Bildiyim bu qədərmiş
Məni məndən gizlədən
O suallar hədərmiş.

İyun, 1999

من - اوزومون دوشمنی

من کیمم؟ بو سوا‌لی

هر ایل آد گون‌لریمده

اؤز-اؤزومه وئرمیشم

جاواب تاپا بیلمه‌ییب

بو سوالین اؤنونده

باشیمی ائندیرمیشم.

من کیمم؟

من نچییم؟

عشقیم، دیلک‌لریم نه؟

نیه گلدیم دونیایا،

بو دونیادا یئریم نه؟

ساغ ایکن ده بیلمیرم

اؤلویم، دیرییم من؟

اولینی، سونونو

درک ائتمه‌ین، ان آدی،

کس‌لردن بیرییم من.

ایمکانلا آرزولارین

آراسمدا وورنوخان

ساعت کفکیرییم من.

زامانین دهره‌سیله

قانادلی آرزولاری

بودانان بیر بنده‌یم.

من بیر اوزو آغامسا،

بیر اوزو شرمنده‌یم.

من اؤزومون دوشمنی!

هر گون چکیر چارمیخا

اؤز ایچیمده من، منی.

من اؤزومچون همیشه

باخدیقجا سیرری آرتان

مومما‌لی شکیلم.

اؤزومه اتهام‌چی، اؤزگه‌سینه وکیلم.

بیلدیگیم بو قدرمیش

منی من‌دن گیزله‌دن

او سوال‌لار هدرمیش.

یون، 1999

M.Ə.RƏSULZADƏNİN XATİRƏSİNƏ م.ا.رسول‌زاده‌نین خاطره‌سینه

M.Ə.RƏSULZADƏNİN XATİRƏSİNƏ
Bəxtiyar vahabzadə

Heykəl var-məzara gömülsün gərək,
 Məzar var, heykəli ucalmalıydı.
       N.Həsənzadə

Bu torpağın özü boyda
Bu torpağa məhəbbətlə doluydun.
Bu torpağın yolunda da
                       Sən öz canını qoydun.
Borclu ikən Vətən sənə, xalq sənə
Hər şey döndu tərsinə.
Bu torpaqdan verəmmədik
                       Bir məzarlıq yer sənə.

Zamana bax! Bu torpağı
                      Bir“sağ ol”a satana,
Xəyanətin kölgəsində
                      rahat-rahat yatana
Bu milləti ölümlərlə
                      imtahana çəkənə
Məmləkəti başdan-başa
                     talayana, sökənə
Heykəllər ucaltmışıq.
Özümüzü bəyənməyib
“Beynəlmiləl” laylasına yatmışıq.
Yatdığımız bəs etməzmi?
                     Ayılaq bir, görək bir
Xeyir nədir, şər nədir?
Riyalara,boyalara
                     yetmiş ildir uymuşuq.
Gör kimin əvəzinə
                    kimə heykəl qoymuşuq.
Ancaq ana təbiətdə
                    Bir əzəli qayda var:
Bünövrəsi eşq olmayanın
                    Tunc olsa da tez uçar.
Heykəl-məzar!
Biri- zora söykənibdir
Biri-haqqa, şərəfə!
Davamlıdır
                   qəlbimizə köçüb gələn o məzar.
Postamenti nifrət olan
                   yüz heykəldən yüz dəfə!

28 may, 1990

م.ا.رسول‌زاده‌نین خاطره‌سینه

هیکل وار-مزارا گؤمولسون گرک،

مزار وار، هیکلی اوجالمالییدی

ن.حسن‌زاده

بو تورپاغین اؤزو بویدا

بو تورپاغا محببتله دولویدون.

بو تورپاغین یولوندا دا

سن اؤز جانینی قویدون.

بورج‌لو ایکن وطن سنه، خالق سنه

هر شئی دؤندو ترسینه.

بو تورپاق‌دان وئرممدیک

بیر مزارلیق یئر سنه.

زامانا باخ! بو تورپاغی

بیر“ساغ اول”آ ساتانا،

خیانتین کؤلگه‌سینده

راحت-راحت یاتانا

بو میللتی اؤلوم‌لرله

ایمتاهانا چکنه

مملکتی باش‌دان-باشا

تالایانا، سؤکنه

هیکل‌لر اوجالتمیشیق.

اؤزوموزو بینمه‌ییب

“بئینلمیلل” لایلاسینا یاتمیشیق.

یاتدیغیمیز بس ائتمزمی؟

آییلاق بیر، گؤرک بیر

خئییر ندیر، شر ندیر؟

ریا‌لارا،بویا‌لارا

یئتمیش ایلدیر اویموشوق.

گؤر کیمین اوزینه

کیمه هیکل قویموشوق.

آنجاق آنا طبیعتده

بیر ازه‌لی قایدا وار:

بونؤوره‌سی عشق اولمایانین

تونج اولسا دا تئز اوچار.

هیکل-مزار!

بیری- زورا سؤیکنیب‌دیر

بیری-حاقا، شرفه!

داوام‌لی‌دیر

قلبیمیزه کؤچوب گلن او مزار.

پوستامئنتی نیفرت اولان

یوز هیکل‌دن یوز دفعه!

28 مای، 1990

KRIMDA TATAR QƏBİRLƏRİ کریما دا تاتار قبیرلری

KRIMDA TATAR QƏBİRLƏRİ
Bəxtiyar vahabzadə

Torpağın altında yatır yerlilər,
Üstündə gəlmələr kefdə, damaqda.
Yerlinin dərdini yersiz nə bilər?
Yerlinin haqqını o, tapdamaqda.
Gəlmə haqlı bilir özünü, haqlı!
Yerlinin yurduna yolları bağlı...

Bilmirəm Krımın öz sahibləri
Bu torpaq altında necə dincəlir?
Millət bu diyardan gedəndən bəri,
Ruhlar öz yurdunu ziyarət üçün,
Sibirəmi gedir, buramı gəlir?

Tatar məzarları... əl açıb göyə
Torpağı qaldırıb niyə qabarmır?
Ölülər yer altda görəsən niyə
Haqq diyə qışqırıb fəryad qoparmır?
Krımı götürüb çiyinlərinə
Millət olan yerə niyə aparmır?

Məzarlar bu yurdun öz sahibləri,
Niyə bu zillətin bağrı sökülmür?
Torpağın üstündə sahibkar kimi
Gəzən gəlmələri dənizə tökmür?
5 may 1966 Kırım-Yalta

کریما دا تاتار قبیرلری

بختیار واهاب‌زاده

تورپاغین آلتیندا یاتیر یئرلی‌لر،

اوستونده گلمه‌لر کئفده، داماقدا.

یئرلی‌نین دردینی یئرسیز نه بیلر؟

یئرلی‌نین حاقینی او، تاپداماقدا.

گلمه حاق‌لی بیلیر اؤزونو، حاق‌لی!

یئرلی‌نین یوردونا یول‌لاری باغ‌لی...

بیلمیرم کریمین اؤز صاحب‌لری

بو تورپاق آلتیندا نئجه دینجلیر؟

میللت بو دیاردان گئدن‌دن بری،

روح‌لار اؤز یوردونو زیارت اوچون،

سیبیرمی گئدیر، بورامی گلیر؟

تاتار مزارلاری... ال آچیب گؤیه

تورپاغی قالدیریب نیه قابارمیر؟

اؤلولر یئر آلتدا گؤره‌سن نیه

حاق دیه قیشقیریب فریاد قوپارمیر؟

کریمی گؤتوروب چیگین‌لرینه

میللت اولان یئره نیه آپارمیر؟

مزارلار بو یوردون اؤز صاحب‌لری،

نیه بو ذلتین باغری سؤکولمور؟

تورپاغین اوستونده ساهیبکار کیمی

گزن گلمه‌لری دنیزه تؤکمور؟

5 مای 1966 کیریم-یالتا

KİROVUN HEYKƏLİ کیرووون هیکلی

KİROVUN HEYKƏLİ
Bəxtiyar vahabzadə

Kamil Mirbağırova ithaf

O, heykəlmi?
Yox, ey dost!..
O, ölkənin sahibi.
Başımızın üstündə
Sıyrılıb qılınc kimi.
Hədələyir o, bizi.
Deyir mənimdir ölkə-
Bu göy,
bu yer,
bu dəniz!
Başınızı vuraram,
Ayaqlarım altından
Başınızı çəksəniz!
Ayağım altındadır
Namusunuz,
arınız.
Başınızı sürüsun
Daim ayaqlarınız.
-Bu düzdür!
Bəs neyləmək,
Susub oturmaqmı?..
-Yox!
Biz nə qədər yaşayaq
Başımız üstündə yumruq?..
Öz doğma şəhərində
Sən kimin heykəlini
İstəyirdin ucala
O heykəlin yerində?
- Koroğlunun,
- Babəkin.
- Yox, dostum yox, bilmədin!
Mən istərəm tarixə
Bu gündən də iz qala,
O heykəlin yerində
O heykəli yıxanın
Tunc heykəli ucala...

Aprel, 1966

کیرووون هیکلی

بختیار واهاب‌زاده

کامیل میرباغیرووا اتحاف

او، هئیکلمی؟

یوخ، ائی دوست!..

او، اؤلکه‌نین صاحبی.

باشیمیزین اوستونده

سییریلیب قیلینج کیمی.

هدلییر او، بیزی.

دئییر منیم‌دیر اؤلکه-

بو گؤی،

بو یئر،

بو دنیز!

باشینیزی وورارام،

آیاق‌لاریم آلتین‌دان

باشینیزی چکسه‌نیز!

آیاغیم آلتیندا‌دیر

ناموسونوز،

آرینیز.

باشینیزی سوروسون

دایم آیاق‌لارینیز.

-بو دوزدور!

بس نئیلمک،

سوسوب اوتورماقمی؟..

-یوخ!

بیز نه قدر یاشایاق

باشیمیز اوستونده یومروق؟..

اؤز دوغما شهرینده

سن کیمین هیکلینی

ایستییردین اوجالا

او هیکلین یئرینده؟

- کوروغ‌لونون،

- بابکین.

- یوخ، دوستوم یوخ، بیلمدین!

من ایسترم تاریخه

بو گون‌دن ده ایز قالا،

او هیکلین یئرینده

او هیکلی ییخانین

تونج هیکلی اوجالا...

آپرئل، 1966

İNTİHAR انتحار

İNTİHAR
Bəxtiyar vahabzadə

(Yetim qalmış balalarını dolan-
dıra bilmədiyindən intihar edən
Qətibə xanımın xatirəsinə)

Səndən çörək uman körpələrinin
Üzünə baxmaqdan utandın yəqin.
Sən atıb özünü beşinci qatdan
Keçdin xəcalətlə keçən həyatdan.

Körpə balalara düsündünmü sən
Kim arxa duracaq sənin yerinə?
Özü də yetimkən bu badbəxt Vətən
Sahib çıxacaqmı körpələrinə?

Yazdım əlim yandı, yazmadım dilim,
İndi ən baha şey namus, ar imis.
Amma bu ölkədə ən ucuz ölüm
Həyata tüpürən intihar imiş.

Ölən ölümünü ölümdən görür
Bu həyat işgəncə, bu həyat zülüm.
Xalqın sinəsində zaman xıs sürür.
İndi adamları öldürmür ölüm
İndi adamları həyat öldürür.

1998.

انتحار

بختیار واهاب‌زاده

(یئتیم قالمیش بالا‌لارینی دولان-

دیرا بیلمدیگین‌دن اینتیهار ائدن

قتیبه خانیمین خاطره‌سینه)

سن‌دن چؤرک اومان کؤرپه‌لری‌نین

اوزونه باخماق‌دان اوتاندین یقین.

سن آتیب اؤزونو بئشینجی قات‌دان

کئچدین خجالتله کئچن حیات‌دان.

کؤرپه بالا‌لارا دوسوندونمو سن

کیم آرخا دورا‌جاق سنین یئرینه؟

اؤزو ده یئتیمکن بو بادبخت وطن

صاحب چیخاجاقمی کؤرپه‌لرینه؟

یازدیم علیم یاندی، یازمادیم دیلیم،

ایندی ان باها شئی ناموس، آر ایمیس.

اما بو اؤلکه‌ده ان اوجوز اؤلوم

حیاتا توپورن اینتیهار ایمیش.

اؤلن اؤلومونو اؤلوم‌دن گؤرور

بو حیات ایشگنجه، بو حیات زولوم.

خالقین سینه‌سینده زامان خیس سورور.

ایندی آدام‌لاری اؤلدورمور اؤلوم

ایندی آدام‌لاری حیات اؤلدورور.

1998.

INSAN - GÖYDƏ AY KIMIDİR... اینسان - گؤیده آی کیمی‌دیر

INSAN - GÖYDƏ AY KIMIDİR...
Bəxtiyar vahabzadə

Çəmənlikdə gül-çiçəyin
Sağ-solunda ələfi var.
Dünyada hər bədbəxtliyin
Həm zərəri, həm nəfi var.

Vaxt hakimlər hakimidir,
Həyat, varkən yox kimidir.
Yaydan çıxan ox kimidir,
Hər ömrün öz hədəfi var.

Ürəkdədir sözün kökü,
Ayıra bil tükdən tükü,
Çox ağırdır amal yükü,
Çəkə bilsən şərəfi var.

Ürək fikrin tilsimidir,
Hər qatı bir lay kimidir.
İnsan - göydə Ay kimidir,
Görünməyən tərəfi var.

İyun, 1978.

اینسان - گؤیده آی کیمی‌دیر...

چمن‌لیکده گول-چیچیین

ساغ-سولوندا الفی وار.

دونیادا هر بدبختلیگین

هم زرری، هم نفی وار.

واخت حاکم‌لر حاکمی‌دیر،

حیات، وارکن یوخ کیمی‌دیر.

یای‌دان چیخان اوخ کیمی‌دیر،

هر اؤمرون اؤز هدفی وار.

اورکده‌دیر سؤزون کؤکو،

آییرا بیل توک‌دن توکو،

چوخ آغیردیر آمال یوکو،

چکه بیلسن شرفی وار.

اورک فیکرین تیلسیمی‌دیر،

هر قاتی بیر لای کیمی‌دیر.

اینسان - گؤیده آی کیمی‌دیر،

گؤرونمه‌ین طرفی وار.

یون، 1978.

MÜSAVAT مساوات

MÜSAVAT
Bəxtiyar vahabzadə

Zülmətlə savaşlarda zəfər çaldığı gündən,
Qəlblərdə azadlıq odu yandırdı Müsavat.
Ulduz və hilal eylə ki, üç rəngə qovuşdu,
Boz qurdu könüllərdə oyandırdı Müsavat.

Meydan oxudu qan çiləyən dövrana qarşı,
Hər zalimə, hər nadana, hər hədyana qarşı.
Tüğyan elədi eyləki zülm insana qarşı,
Öz həddini zalimlərə qandırdı Müsavat.

İlhamını almış o, Vətən adlı gözəldən,
İman suyunu, çünki o içmişdi düz əldən.
Xalq namina haqq naminə vuruşlarda əzəldən
Ön cərgədə hər tilsimi sındırdı Müsavat.

Öndər dedi: - İstiqbal üçün dağ aşalım biz,
İstiqlala, istiqbala daim qoşalım biz,
Bir türk kimi islamlaşa, çağdaşlaşalım biz
Amalına bu xalqı inandırdı Müsavat.

Amalı təmiz, məqsədi aydın, üzü ağdır,
Ən ali məqamlarda qərəzlərdən uzaqdır.
Tarix şüuru-xalqımı millət yapacaqdır,
Haqqa dönəni haqqa tapındırdı Müsavat.

Düzlük şüarı daima çarpışdı yalanla,
Torpaqdan alıb qüdrəti, kökləndi zamanla.
Cənnət edəcək amala dönmüş bir imanla
Ünvanı Azərbaycan olan yurdu Müsavat.

Fevral, 1977

مساوات

بختیار واهاب‌زاده

ظلمتله ساواش‌لاردا ظفر چالدیغی گون‌دن،

قلب‌لرده آزادلیق اودو یاندیردی موساوات.

اولدوز و هیلال ائیله کی، اوچ رنگه قوووشدو،

بوز قوردو کؤنول‌لرده اویاندیردی موساوات.

میدان اوخودو قان چیله‌ین دؤورانا قارشی،

هر ظالمه، هر نادانا، هر هدیانا قارشی.

توغیان ائله‌دی ائیلکی ظلم اینسانا قارشی،

اؤز حدینی ظالم‌لره قاندیردی موساوات.

ایلهامینی آلمیش او، وطن آدلی گؤزل‌دن،

ایمان سویونو، چونکی او ایچمیشدی دوز الدن.

خالق نامینا حاق نامینه ووروش‌لاردا ازل‌دن

اؤن جرگه‌ده هر تیلسیمی سیندیردی موساوات.

اؤندر دئدی: - ایستیقبال اوچون داغ آشالیم بیز،

ایستیقلالا، ایستیقبالا دایم قوشالیم بیز،

بیر تورک کیمی ایسلاملاشا، چاغداشلاشالیم بیز

آمالینا بو خالقی ایناندیردی موساوات.

آما‌لی تمیز، مقصدی آیدین، اوزو آغدیر،

ان آلی مقام‌لاردا غرضلردن اوزاق‌دیر.

تاریخ شعورو-خالقیمی میللت یاپا‌جاق‌دیر،

حاقا دؤننی حاقا تاپیندیردی موساوات.

دوزلوک شواری دایما چارپیشدی یالانلا،

تورپاق‌دان آلیب قودرتی، کؤکلندی زامانلا.

جننت ائده‌جک آمالا دؤنموش بیر ایمانلا

اونوانی آذربایجان اولان یوردو موساوات.

فئورال، 1977