2010/10/31

KRIMDA TATAR QƏBİRLƏRİ کریما دا تاتار قبیرلری

KRIMDA TATAR QƏBİRLƏRİ
B
əxtiyar vahabzadə
Torpağın altında yatır yerlilər,
Üstündə gəlmələr kefdə, damaqda.
Yerlinin dərdini yersiz nə bilər?
Yerlinin haqqını o, tapdamaqda.
Gəlmə haqlı bilir özünü, haqlı!
Yerlinin yurduna yolları bağlı...

Bilmirəm Krımın öz sahibləri
Bu torpaq altında necə dincəlir?
Millət bu diyardan gedəndən bəri,
Ruhlar öz yurdunu ziyarət üçün,
Sibirəmi gedir, buramı gəlir?

Tatar məzarları... əl açıb göyə
Torpağı qaldırıb niyə qabarmır?
Ölülər yer altda görəsən niyə
Haqq diyə qışqırıb fəryad qoparmır?
Krımı götürüb çiyinlərinə
Millət olan yerə niyə aparmır?

Məzarlar bu yurdun öz sahibləri,
Niyə bu zillətin bağrı sökülmür?
Torpağın üstündə sahibkar kimi
Gəzən gəlmələri dənizə tökmür?
5 may 1966 Kırım-Yalta
کریما دا تاتار قبیرلری
بختیار واهاب‌زاده
تورپاغین آلتیندا یاتیر یئرلی‌لر،
اوستونده گلمه‌لر کئفده، داماقدا.
یئرلی‌نین دردینی یئرسیز نه بیلر؟
یئرلی‌نین حاقینی او، تاپداماقدا.
گلمه حاق‌لی بیلیر اؤزونو، حاق‌لی!
یئرلی‌نین یوردونا یول‌لاری باغ‌لی...

بیلمیرم کریمین اؤز صاحب‌لری
بو تورپاق آلتیندا نئجه دینجلیر؟
میللت بو دیاردان گئدن‌دن بری،
روح‌لار اؤز یوردونو زیارت اوچون،
سیبیرمی گئدیر، بورامی گلیر؟

تاتار مزارلاری... ال آچیب گؤیه
تورپاغی قالدیریب نیه قابارمیر؟
اؤلولر یئر آلتدا گؤره‌سن نیه
حاق دیه قیشقیریب فریاد قوپارمیر؟
کریمی گؤتوروب چیگین‌لرینه
میللت اولان یئره نیه آپارمیر؟

مزارلار بو یوردون اؤز صاحب‌لری،
نیه بو ذلتین باغری سؤکولمور؟
تورپاغین اوستونده ساهیبکار کیمی
گزن گلمه‌لری دنیزه تؤکمور؟
5 مای 1966 کیریم-یالتا

KİROVUN HEYKƏLİ کیرووون هیکلی

KİROVUN HEYKƏLİ
B
əxtiyar vahabzadə

Kamil Mirbağırova ithaf

O, heykəlmi?
Yox, ey dost!..
O, ölkənin sahibi.
Başımızın üstündə
Sıyrılıb qılınc kimi.
Hədələyir o, bizi.
Deyir mənimdir ölkə-
Bu göy,
bu yer,
bu dəniz!
Başınızı vuraram,
Ayaqlarım altından
Başınızı çəksəniz!
Ayağım altındadır
Namusunuz,
arınız.
Başınızı sürüsun
Daim ayaqlarınız.
-Bu düzdür!
Bəs neyləmək,
Susub oturmaqmı?..
-Yox!
Biz nə qədər yaşayaq
Başımız üstündə yumruq?..
Öz doğma şəhərində
Sən kimin heykəlini
İstəyirdin ucala
O heykəlin yerində?
- Koroğlunun,
- Babəkin.
- Yox, dostum yox, bilmədin!
Mən istərəm tarixə
Bu gündən də iz qala,
O heykəlin yerində
O heykəli yıxanın
Tunc heykəli ucala...

Aprel, 1966
کیرووون هیکلی
بختیار واهاب‌زاده

کامیل میرباغیرووا اتحاف

او، هئیکلمی؟
یوخ، ائی دوست!..
او، اؤلکه‌نین صاحبی.
باشیمیزین اوستونده
سییریلیب قیلینج کیمی.
هدلییر او، بیزی.
دئییر منیم‌دیر اؤلکه-
بو گؤی،
بو یئر،
بو دنیز!
باشینیزی وورارام،
آیاق‌لاریم آلتین‌دان
باشینیزی چکسه‌نیز!
آیاغیم آلتیندا‌دیر
ناموسونوز،
آرینیز.
باشینیزی سوروسون
دایم آیاق‌لارینیز.
-بو دوزدور!
بس نئیلمک،
سوسوب اوتورماقمی؟..
-یوخ!
بیز نه قدر یاشایاق
باشیمیز اوستونده یومروق؟..
اؤز دوغما شهرینده
سن کیمین هیکلینی
ایستییردین اوجالا
او هیکلین یئرینده؟
- کوروغ‌لونون،
- بابکین.
- یوخ، دوستوم یوخ، بیلمدین!
من ایسترم تاریخه
بو گون‌دن ده ایز قالا،
او هیکلین یئرینده
او هیکلی ییخانین
تونج هیکلی اوجالا...

آپرئل، 1966

İNTİHAR انتحار

İNTİHAR
B
əxtiyar vahabzadə
(Yetim qalmış balalarını dolan-
dıra bilmədiyindən intihar edən
Qətibə xanımın xatirəsinə)


Səndən çörək uman körpələrinin
Üzünə baxmaqdan utandın yəqin.
Sən atıb özünü beşinci qatdan
Keçdin xəcalətlə keçən həyatdan.

Körpə balalara düsündünmü sən
Kim arxa duracaq sənin yerinə?
Özü də yetimkən bu badbəxt Vətən
Sahib çıxacaqmı körpələrinə?

Yazdım əlim yandı, yazmadım dilim,
İndi ən baha şey namus, ar imis.
Amma bu ölkədə ən ucuz ölüm
Həyata tüpürən intihar imiş.

Ölən ölümünü ölümdən görür
Bu həyat işgəncə, bu həyat zülüm.
Xalqın sinəsində zaman xıs sürür.
İndi adamları öldürmür ölüm
İndi adamları həyat öldürür.

1998.
انتحار
بختیار واهاب‌زاده
(یئتیم قالمیش بالا‌لارینی دولان-
دیرا بیلمدیگین‌دن اینتیهار ائدن
قتیبه خانیمین خاطره‌سینه)

سن‌دن چؤرک اومان کؤرپه‌لری‌نین
اوزونه باخماق‌دان اوتاندین یقین.
سن آتیب اؤزونو بئشینجی قات‌دان
کئچدین خجالتله کئچن حیات‌دان.

کؤرپه بالا‌لارا دوسوندونمو سن
کیم آرخا دورا‌جاق سنین یئرینه؟
اؤزو ده یئتیمکن بو بادبخت وطن
صاحب چیخاجاقمی کؤرپه‌لرینه؟

یازدیم علیم یاندی، یازمادیم دیلیم،
ایندی ان باها شئی ناموس، آر ایمیس.
اما بو اؤلکه‌ده ان اوجوز اؤلوم
حیاتا توپورن اینتیهار ایمیش.

اؤلن اؤلومونو اؤلوم‌دن گؤرور
بو حیات ایشگنجه، بو حیات زولوم.
خالقین سینه‌سینده زامان خیس سورور.
ایندی آدام‌لاری اؤلدورمور اؤلوم
ایندی آدام‌لاری حیات اؤلدورور.

1998.

INSAN - GÖYDƏ AY KIMIDİR... اینسان - گؤیده آی کیمی‌دیر

INSAN - GÖYDƏ AY KIMIDİR...
B
əxtiyar vahabzadə
Çəmənlikdə gül-çiçəyin
Sağ-solunda ələfi var.
Dünyada hər bədbəxtliyin
Həm zərəri, həm nəfi var.

Vaxt hakimlər hakimidir,
Həyat, varkən yox kimidir.
Yaydan çıxan ox kimidir,
Hər ömrün öz hədəfi var.

Ürəkdədir sözün kökü,
Ayıra bil tükdən tükü,
Çox ağırdır amal yükü,
Çəkə bilsən şərəfi var.

Ürək fikrin tilsimidir,
Hər qatı bir lay kimidir.
İnsan - göydə Ay kimidir,
Görünməyən tərəfi var.

İyun, 1978.
اینسان - گؤیده آی کیمی‌دیر...

چمن‌لیکده گول-چیچیین
ساغ-سولوندا الفی وار.
دونیادا هر بدبختلیگین
هم زرری، هم نفی وار.

واخت حاکم‌لر حاکمی‌دیر،
حیات، وارکن یوخ کیمی‌دیر.
یای‌دان چیخان اوخ کیمی‌دیر،
هر اؤمرون اؤز هدفی وار.

اورکده‌دیر سؤزون کؤکو،
آییرا بیل توک‌دن توکو،
چوخ آغیردیر آمال یوکو،
چکه بیلسن شرفی وار.

اورک فیکرین تیلسیمی‌دیر،
هر قاتی بیر لای کیمی‌دیر.
اینسان - گؤیده آی کیمی‌دیر،
گؤرونمه‌ین طرفی وار.

یون، 1978.

MÜSAVAT مساوات

MÜSAVAT
B
əxtiyar vahabzadə

Zülmətlə savaşlarda zəfər çaldığı gündən,
Qəlblərdə azadlıq odu yandırdı Müsavat.
Ulduz və hilal eylə ki, üç rəngə qovuşdu,
Boz qurdu könüllərdə oyandırdı Müsavat.

Meydan oxudu qan çiləyən dövrana qarşı,
Hər zalimə, hər nadana, hər hədyana qarşı.
Tüğyan elədi eyləki zülm insana qarşı,
Öz həddini zalimlərə qandırdı Müsavat.

İlhamını almış o, Vətən adlı gözəldən,
İman suyunu, çünki o içmişdi düz əldən.
Xalq namina haqq naminə vuruşlarda əzəldən
Ön cərgədə hər tilsimi sındırdı Müsavat.

Öndər dedi: - İstiqbal üçün dağ aşalım biz,
İstiqlala, istiqbala daim qoşalım biz,
Bir türk kimi islamlaşa, çağdaşlaşalım biz
Amalına bu xalqı inandırdı Müsavat.

Amalı təmiz, məqsədi aydın, üzü ağdır,
Ən ali məqamlarda qərəzlərdən uzaqdır.
Tarix şüuru-xalqımı millət yapacaqdır,
Haqqa dönəni haqqa tapındırdı Müsavat.

Düzlük şüarı daima çarpışdı yalanla,
Torpaqdan alıb qüdrəti, kökləndi zamanla.
Cənnət edəcək amala dönmüş bir imanla
Ünvanı Azərbaycan olan yurdu Müsavat.

Fevral, 1977
مساوات
بختیار واهاب‌زاده

ظلمتله ساواش‌لاردا ظفر چالدیغی گون‌دن،
قلب‌لرده آزادلیق اودو یاندیردی موساوات.
اولدوز و هیلال ائیله کی، اوچ رنگه قوووشدو،
بوز قوردو کؤنول‌لرده اویاندیردی موساوات.

میدان اوخودو قان چیله‌ین دؤورانا قارشی،
هر ظالمه، هر نادانا، هر هدیانا قارشی.
توغیان ائله‌دی ائیلکی ظلم اینسانا قارشی،
اؤز حدینی ظالم‌لره قاندیردی موساوات.

ایلهامینی آلمیش او، وطن آدلی گؤزل‌دن،
ایمان سویونو، چونکی او ایچمیشدی دوز الدن.
خالق نامینا حاق نامینه ووروش‌لاردا ازل‌دن
اؤن جرگه‌ده هر تیلسیمی سیندیردی موساوات.

اؤندر دئدی: - ایستیقبال اوچون داغ آشالیم بیز،
ایستیقلالا، ایستیقبالا دایم قوشالیم بیز،
بیر تورک کیمی ایسلاملاشا، چاغداشلاشالیم بیز
آمالینا بو خالقی ایناندیردی موساوات.

آما‌لی تمیز، مقصدی آیدین، اوزو آغدیر،
ان آلی مقام‌لاردا غرضلردن اوزاق‌دیر.
تاریخ شعورو-خالقیمی میللت یاپا‌جاق‌دیر،
حاقا دؤننی حاقا تاپیندیردی موساوات.

دوزلوک شواری دایما چارپیشدی یالانلا،
تورپاق‌دان آلیب قودرتی، کؤکلندی زامانلا.
جننت ائده‌جک آمالا دؤنموش بیر ایمانلا
اونوانی آذربایجان اولان یوردو موساوات.

فئورال، 1977


2010/10/28

İBADƏT عبادت

İBADƏT
B
əxtiyar vahabzadə
Artıq dönüb dövran, dəyişib zaman
Gəlmək istəyirəm haqqa səcdəyə,
İmdad istəməkçün indi tanrıdan
Hər gecə əllərim uzanır göyə:

- İlahi, qəlbimi açıram sənə,
Çin eylə sən mənim röyalarımı.
Diz çöküb önündə gəldim səcdənə,
Qəbul et sən mənim dualarımı.

İbadət! Allahla pünhani söhbət,
İbadət - öz arzum, öz niyyətimdir.
Amma bacarmadım, yaş ötüb.. fəqət
Mənim dualarım ibadətimdir.

Allaha duama, namaz yerinə
Başqa cür ibadət, başqa yol - dedim.
Qol, boyun! Bağlıdır biri-birinə .
Boynun öz yüküdür sınmış qol - dedim.

"Çoxdur günahları ömür yolunun"
Neylərəm bu sözü mənə el desə?
Mən nəyə gərəyəm sınımış qolumun
Yükünü, cövrünü boynum çəkməsə?

Yaman üstələdi günah tövbəni,
Ruh da nəfsimizdə yox olmuş bizim.
İlahi, o qədər unutduq səni,
Bəsirət gözümüz tutulmuş bizim,
Durdu üzümüzə günahlarımız,
Bəndəlik etmədi tanrıya bəndə.
Səni yaxşı gündə unutduq, yalnız
Düşdün yadımıza dara düşəndə.

Dünyanın qəribə oyunları var,
Dünən aldananlar aldadır bu gün.
Dünən səni danıb rütbə alanlar
Səni təbliğ edən molladır bu gün.

Ya Rəbbim, sən özün kömək ol bizə,
İşıq saç qaranlıq ürəyimizə.
Biz bu var dünyada yaşarkən yoxuq,
Sən yox ikən varsan, biz varkən yoxuq.
Bizə bir kəramət bəxş elə yoxdan,
Tanıyaq yolunu, qılaq səcdəni.
Ey gözə görünməz, ey yeri pünhan,
Könül gözümüzlə biz görək səni.

Bizim qəlbimizə nur ver, ilahi,
Bizi haqq yoluna döndər, ilahi.
Sənin köməyinə möhtacıq bu gün,
Eşit fəryadımı, eşit naləmi.
Bizim dərdimizə ortaq et bu gün
Bizim dərdimizə lal-kar aləmi.

Özün görürsən ki, bu gen dünyada
Haqqımız tapdanır hər addım başı.
Təkləndik, əl açaq indi biz yada?
axı, göz yaşımız əridir daşı.
Dözdük bu on ili, dözərik yenə,
Başqa bir hikmətdir təntidən məni:
Məəttəl qalmışam sənin səbrinə,
Sözüm küfdürsə, əfv et sən məni.

Qaldı yad əlində namus, arımız,
Millət unudulmuş, xalq unudulmuş.
Bir loxma çörəkçün övladlarımız
Özgə qapılarda didərgin olmuş.

Dəyanət, ləyaqət qalmadı bizdə,
Hər gün gəlmələrlə dolur məmləkət.
Öz doğma, öz halal vətənimizdə
Gəlmə sahibkara əl açır millət.

Fəhlə maaşını alammır nədən?
On qat artıq alır yad oğulları.
Bizim ac fəhlənin göynərtisindən
Göyərir gəlmənin gömgöy dolları.

Bu millətverilən quru vədəyə,
Yaddan gələn paya şükran edilmiş.
İçilən bol suya, bomboş mədəyə
Udduğu havaya şükran edilmiş.

Doğma məmləkətdə, doğma diyarda
Bu xalqı həyansız qoyma, Allahım,
Cırıq çadırlarda, şaxtada, qarda
Donan körpələrə qıyma, Allahım.

Hamı yalanlardan cəzanə gəlmiş,
Riyalar, boyalar basıb ölkəni.
Bir qarın çörəyə möhtac edilmiş
Bu xalqın üstünə çək öz kölgəni.

Elə hey sabaha baxdıq bu gündən
İşartı görünmür, qarşı dumandır.
Ən adi, ən kiçik haqqımızla sən
Bizi imtahana çəkmə, amandır.

Gəl bu imtahandan sən qurtar bizi,
Ya Rəbbim, ağıl ver, kamal ver bizə.
Çoxdan unutmuşuq düşmənimizi,
Düşmən kəsilmişik bir-birimizə.

Yol bir olmalıdır, əqidə birsə,
Neçə təriqətə bölünmüşük biz.
Ailədə tirəlik - didişmədirsə,
Millətdə tirəlik - fəlakətimiz!

Vətən bir, millət bir, yollar cürbəcür,
Əqidə - ağ yalan, məqsəd - kürsüdür.
Köhnə bayatıya, köhnə səs-küyə
Təzə ad verdilər, ünvan verdilər.
Gözə kül üfürüb uca kürsüyə
Əqidə paltarı geyindirdilər.

Tarix səhnəsindən qorxuram silə
Biri-birimizə bu nifrət bizi.
Əfv et suçumuzu, bizə rəhm elə,
Bu dərin uçrumdan xilas et bizi.

Nə hiylə tanıdı, nə tələ millət,
Sənin anan ölsün, a belə millət.

Bizi endirdilər göylərdən yerə,
Qaytar tariximin qızıl çağını.
İlahi, hökmünlə qaldır göylərə
İslam bayrağını, türk bayrağını.

1-3 yanvar, 1999
عبادت

آرتیق دؤنوب دؤوران، دییشیب زامان
گلمک ایستییرم حاقا سجده‌یه،
ایمداد ایستمکچون ایندی تانری‌دان
هر گئجه اللریم اوزانیر گؤیه:

- ایلاهی، قلبیمی آچیرام سنه،
چین ائیله سن منیم رؤیا‌لاریمی.
دیز چؤکوب اؤنونده گلدیم سج‌دنه،
قبول ائت سن منیم دعا‌لاریمی.

عبادت! اللهلا پونهانی صحبت،
عبادت - اؤز آرزوم، اؤز نیتیم‌دیر.
اما باجارمادیم، یاش اؤتوب.. فقط
منیم دعا‌لاریم عبادتیم‌دیر.

اللها دعاما، ناماز یئرینه
باشقا جور عبادت، باشقا یول - دئدیم.
قول، بویون! باغ‌لی‌دیر بیری-بیرینه .
بوینون اؤز یوکودور سینمیش قول - دئدیم.

"چوخ‌دور گوناه‌لاری اؤمور یولونون"
نئی‌لرم بو سؤزو منه ائل دئسه؟
من نیه گره‌یم سینیمیش قولومون
یوکونو، جؤورونو بوینوم چکمه‌سه؟

یامان اوسته‌له‌دی گوناه توبنی،
روح دا نفسیمیزده یوخ اولموش بیزیم.
ایلاهی، او قدر اونوتدوق سنی،
بسیرت گؤزوموز توتولموش بیزیم،
دوردو اوزوموزه گوناه‌لاریمیز،
بنده‌لیک ائتمه‌دی تانرییا بنده.
سنی یاخشی گونده اونوتدوق، یالنیز
دوشدون یادیمیزا دارا دوشنده.

دونیانین قریبه اویون‌لاری وار،
دونن آلدانان‌لار آلدا‌دیر بو گون.
دونن سنی دانیب روتبه آلان‌لار
سنی تبلیغ ائدن موللا‌دیر بو گون.

یا رببیم، سن اؤزون کؤمک اول بیزه،
ایشیق ساچ قاران‌لیق اورییمیزه.
بیز بو وار دونیادا یاشارکن یوخوق،
سن یوخ ایکن وارسان، بیز وارکن یوخوق.
بیزه بیر کرامت بخش ائله یوخ‌دان،
تانییاق یولونو، قیلاق سج‌دنی.
ائی گؤزه گؤرونمز، ائی یئری پونهان،
کؤنول گؤزوموزله بیز گؤرک سنی.

بیزیم قلبیمیزه نور وئر، ایلاهی،
بیزی حاق یولونا دؤندر، ایلاهی.
سنین کمکینه مؤهتاجیق بو گون،
ائشیت فریادیمی، ائشیت نالمی.
بیزیم دردیمیزه اورتاق ائت بو گون
بیزیم دردیمیزه لال-کار عالمی.

اؤزون گؤرورسن کی، بو گئن دونیادا
حاقیمیز تاپدانیر هر آددیم باشی.
تکلندیک، ال آچاق ایندی بیز یادا؟
آخی، گؤز یاشیمیز اری‌دیر داشی.
دؤزدوک بو اون ایلی، دؤزریک یئنه،
باشقا بیر هیکمت‌دیر تنتی‌دن منی:
متتل قالمیشام سنین صبرینه،
سؤزوم کوف‌دورسه، افو ائت سن منی.

قالدی یاد علینده ناموس، آریمیز،
میللت اونودولموش، خالق اونودولموش.
بیر لوخما چؤرکچون اؤولادلاریمیز
اؤزگه قاپی‌لاردا دیدرگین اولموش.

دیانت، لیاقت قالمادی بیزده،
هر گون گلمه‌لرله دولور مملکت.
اؤز دوغما، اؤز هالال وطنیمیزده
گلمه ساهیبکارا ال آچیر میللت.

فهله مااشینی آلاممیر ندن؟
اون قات آرتیق آلیر یاد اوغول‌لاری.
بیزیم آج فهله‌نین گؤینرتی‌سین‌دن
گؤیریر گلمه‌نین گؤمگؤی دول‌لاری.

بو میللتوئریلن قورو وده‌یه،
یاددان گلن پایا شوکران ائدیلمیش.
ایچیلن بول سویا، بومبوش مده‌یه
اوددوغو هاوایا شوکران ائدیلمیش.

دوغما مملکتده، دوغما دیاردا
بو خالقی هیان‌سیز قویما، اللهیم،
جیریق چادیرلاردا، شاختادا، قاردا
دونان کؤرپه‌لره قییما، اللهیم.

هامی یالان‌لاردان جزانه گلمیش،
ریا‌لار، بویا‌لار باسیب اؤلکنی.
بیر قارین چؤره‌یه مؤهتاج ائدیلمیش
بو خالقین اوستونه چک اؤز کؤلگنی.

ائله هئی ساباها باخدیق بو گون‌دن
ایشارتی گؤرونمور، قارشی دومان‌دیر.
ان آدی، ان کیچیک حاقیمیزلا سن
بیزی ایمتاهانا چکمه، آمان‌دیر.

گل بو ایمتاهان‌دان سن قورتار بیزی،
یا رببیم، عقل وئر، کمال وئر بیزه.
چوخ‌دان اونوتموشوق دوشمنیمیزی،
دوشمن کسیلمیشیک بیر-بیریمیزه.

یول بیر اولما‌لی‌دیر، اقیده بیرسه،
نئچه تریقته بؤلونموشوک بیز.
عائله‌ده تیره‌لیک - دیدیشمه‌دیرسه،
میللتده تیره‌لیک - فلاکتیمیز!

وطن بیر، میللت بیر، یول‌لار جوربجور،
اقیده - آغ یالان، مقصد - کورسودور.
کؤهنه بایاتییا، کؤهنه سس-کویه
تزه آد وئردی‌لر، اونوان وئردی‌لر.
گؤزه کول اوفوروب اوجا کورسویه
اقیده پالتاری گئییندیردی‌لر.

تاریخ سهنه‌سین‌دن قورخورام سیله
بیری-بیریمیزه بو نیفرت بیزی.
افو ائت سوچوموزو، بیزه رحم ائله،
بو درین اوچروم‌دان خلاص ائت بیزی.

نه هیله تانیدی، نه تله میللت،
سنین آنان اؤلسون، آ بئله میللت.

بیزی ائندیردی‌لر گؤی‌لردن یئره،
قایتار تاریخیمین قیزیل چاغینی.
ایلاهی، حؤکمونله قال‌دیر گؤی‌لره
ایسلام بایراغینی، تورک بایراغینی.

1-3 یانوار، 1999